eOFE Fundusze emerytalne

Ad. D.

Jeśli poza elementami zabezpieczenia własnej przyszłości i elementami inwestycyjnym zależy nam także na ubezpieczeniu własnego życia powinniśmy brać pod uwagę także IKE w formie polisy ubezpieczeniowej. Pamiętajmy jednak, iż ubezpieczenie to dodatkowe koszty. Towarzystwo ubezpieczeniowe będzie pobierało z naszej wpłaty (składki ubezpieczeniowej) różnego rodzaju opłaty. Warto zapoznać się z nimi dokładnie, aby w przyszłości nie być zaskoczonym wysokością zgromadzonych oszczędności. Być może warto w takim wypadku skorzystać z ubezpieczenia bez formuły IKE, ale także bez funduszu kapitałowego, którego głównym celem będzie właśnie ubezpieczenie naszego życia i wypłata w chwili, gdy zdarzenie ubezpieczeniowe będzie miało miejsce. Wtedy nie płacimy podatku dochodowego, a drugą część oszczędności przeznaczamy na produkt w formule IKE oparty np. na funduszach inwestycyjnych lub rachunku bankowym. Realizujemy tym samym dwa cele: jeden cel ubezpieczeniowy, drugi cel budowy kapitału na przyszłość.

Jak wybrać instytucję, w której założymy IKE?

Wybieraj instytucję finansową w ofercie, której jest przynajmniej kilka produktów w ramach IKE. Zdecydujesz się na te uwzględniające Twoje indywidualne preferencje w zakresie oszczędzania. Szukaj instytucji, które są w stanie zapewnić profesjonalne doradztwo i rekomendacje. Nie musisz być ekspertem w zakresie finansów, ale musisz oczekiwać tego od firmy oferującej IKE. Wybieraj instytucję, która zapewni Ci możliwość zarządzania finansami, nie tylko podczas wizyty w oddziale, ale także z domu i pracy za pośrednictwem Internetu i telefonu. Szukaj instytucji, która nie pobiera dodatkowych opłat dystrybucyjnych i manipulacyjnych przy sprzedaży IKE. MultiBank Jak wybrać najlepszą formę oszczędzania w IKE? Odpowiedź na to pytanie zależy od kilku elementów. A. W jakim wieku jesteśmy dziś w chwili uruchomienia IKE. Tym samym jak długo będziemy oszczędzać? B. Jaki poziom ryzyka inwestycyjnego możemy zaakceptować? C. Jaka jest nasza wiedza dotycząca rynku finansowego? W jakich instrumentach finansowych dotychczas lokowaliśmy swoje oszczędności. D. Czy poza zabezpieczeniem własnej przyszłości na emeryturze zależy nam także na ubezpieczeniu własnego życia i tym samym zabezpieczeniu sobie środków w przypadku takich zdarzeń losowych jak wypadek lub ciężka choroba. Ad. A. Wybór produktu, w którym będziemy lokować nasze środki bardzo mocno uzależniony jest od tego jak długo zamierzamy oszczędzać. Aby skorzystać ze zwolnienia z podatku naszych zysków z lokowanych pieniędzy musimy oszczędzać do osiągnięcia wieku 60 lat lub nabycia uprawnień emerytalnych i ukończyć 55 lat. Jeśli jednak urodziliśmy się przed dniem 1 stycznia 1946 roku musimy oszczędzać min. 3 lata. Dlatego też wybierając produkt i instytucję, która będzie prowadziła nasze Indywidualne Konto Emerytalne zastanówmy się ile czasu będziemy oszczędzać. Im dłuższy czas oszczędzania tym wybrany produkt może być obarczony większym ryzykiem krótkookresowych wahań jego wartości. Jeśli zamierzamy oszczędzać kilkadziesiąt lat to z uwagi na to kryterium możemy wybrać IKE w formie agresywnych funduszy inwestycyjnych, czy rachunku maklerskiego, czyli indywidualnych inwestycji w papiery wartościowe (akcje, obligacje). Jeśli jednak nasz horyzont to zaledwie trzy lata to powinniśmy zastanowić się nad funduszami rynku pieniężnego i papierów dłużnych lub IKE w formie rachunku bankowego. Ad. B. Jeśli nie akceptujemy dużych okresowych wahań wartości ulokowanego kapitału, które mogą spowodować nasze nerwowe reakcje (zmiana lub likwidacja IKE) to powinniśmy nasz wybór ograniczyć do instrumentów relatywnie bezpiecznych. Tym samym niezależnie od horyzontu czasowego inwestycji należy skoncentrować się na IKE w formie funduszami rynku pieniężnego i papierów dłużnych lub IKE w formie rachunku bankowego. Zyski nie będą w tym wypadku spektakularne, ale mamy prawie pewność, iż realna wartość naszych oszczędności zostanie zachowana. Jeśli jednak akceptujemy zwiększone ryzyko i nie będziemy podejmować emocjonalnych decyzji o zmianie lub likwidacji IKE, możemy wtedy zastanowić się nad wyborem instrumentów bardziej agresywnych np. funduszy hybrydowych lub funduszy agresywnych, czy IKE w formie rachunku maklerskiego. Zyski mogą tu być bardzo duże, ale i straty bolesne. Ad. C. Decydując się na założenie IKE warto zastanowić się nie tylko nad tym, jakie będą spodziewane zyski, ale także należy wziąć pod uwagę nasze doświadczenie w oszczędzaniu z wykorzystaniem danego produktu finansowego. Zanim podejmiemy decyzję należy zapoznać się ze wszystkimi rodzajami produktów i odwiedzając w osobiście lub wirtualnie instytucje je oferujące. W ten sposób zapoznamy się z produktami IKE, ale także ocenimy jakość i profesjonalizm obsługi. Sprawdzimy, czy doradcy w szybki i przystępny sposób potrafią dobrać najlepsze z naszego punktu widzenia produkty, czy też okaże się, że jesteśmy zdani tylko na ?własne siły? podejmując decyzje o oszczędzaniu w ramach IKE. Najlepiej wybrać IKE oferowane w takiej instytucji finansowej, która zaspokoi nasz "głód" wiedzy ekonomicznej zarówno pozwoli zarządzać finansami zarówno w oddziałach, jaki i przez Internet i telefon.

Do OFE przez internet

Od pewnego czasu rynek funduszy emerytalnych zaczął dostrzegać możliwości, jakie stwarza wykorzystanie internetu. Kilka z działających na naszym rynku OFE, umożliwiło więc m.in. przesłanie danych niezbędnych do zawarcia umowy z funduszem za pomocą sieci.

W przypadku zawarcia umowy kanałem elektronicznym należy przesłać swoje dane do PTE ze strony www towarzystwa lub z serwisu oferującego tego typu transakcje.

Po wstępnej weryfikacji tych danych, PTE przygotowuje specjalny wydruk deklaracji i wysyła go do klienta listem poleconym wraz z kopertą zwrotną. Jeżeli dane klienta się zgadzają i nie zmienił on zdania musi on odesłać podpisany przez siebie formularz do siedziby Funduszu wraz z wymaganymi załącznikami. Po sprawdzeniu danych deklarację podpisuje przedstawiciel OFE i kopia odesłana zostaje do klienta.
Tym, którym zależy na czasie mogą samemu wydrukować deklarację przystąpienia do funduszu i wysłać wypełniony i podpisany egzemplarz pocztą wraz z kopią dowodu osobistego.

Osoby będące w związku małżeńskim są także zobowiązane wypełnić oświadczenie o stosunkach majątkowych członka funduszu ze współmałżonkiem. Jeżeli istnieje rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami należy być przygotowanym na dołączenie do deklaracji odpowiedniego dokumentu. Dokument ten powinien być potwierdzony notarialnie - w przypadku braku takiego dokumentu fundusz przyjmuje, że istnieje między małżonkami wspólność majątkowa.

Osoba, która działa w imieniu wybranego OFE musi poinformować członka funduszu o wszystkich prawach i konsekwencjach wynikających z podpisania deklaracji przystąpienia. Akwizytor jest zobowiązany także dostarczyć swojemu klientowi prospekt informacyjny wraz ze Statutem.
Ze swojej strony musimy pamiętać, że jako członkowie OFE jesteśmy zobowiązani do powiadomienia na piśmie o każdorazowej zmianie dotyczącej stosunków majątkowych istniejących między nami a współmałżonkiem oraz o każdorazowej zmianie danych osobowych - przykładowo zmiana adresu.

Po podpisaniu umowy jedna kopia deklaracji pozostaje u klienta a drugą akwizytor ma obowiązek dostarczyć do OFE. Po akceptacji członkostwa przez ZUS, fundusz listownie informuje klienta o podpisaniu deklaracji lub o przyczynach odrzucenia deklaracji przez ZUS.

Wybór OFE

Przynależność do OFE jest więc obowiązkowa dla wszystkich osób czynnych zawodowo. Wyjątek stanowią urodzeni przed 1 stycznia 1949 roku, których reforma w ogóle nie objęła, oraz osoby urodzone w latach 1949-1968, które do OFE przystępować mogą ale nie muszą.

Pamiętajmy, że wybór funduszu emerytalnego - choć teraz może wydawać się bez większego znaczenia - może mieć duży wpływ na naszą przyszłość. Wyniki inwestycyjne poszczególnych OFE już teraz coraz wyraźniej się różnią, a z czasem może się to jeszcze pogłębiać albo odwrócić. Jeżeli pozostawimy naszą decyzję ślepemu losowi możemy trafić do OFE, z którego będziemy chcieli jak najszybciej się przenieść. A to wiąże się nie tylko z podpisaniem nowej umowy ale także ze stratami finansowymi.

Dokonując wyboru funduszu emerytalnego, warto wziąć pod uwagę kilka istotnych kryteriów:

1) Wyniki długoterminowej polityki inwestycyjnej - OFE działają od 1999 roku jednak już dziś widać różnicę w ich wynikach inwestycyjnych. Podstawową miarą wyników funduszy inwestycyjnych jest stopa zwrotu - publikowana co pół roku przez Komisję Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych. Informacje na temat uzyskiwanych stóp zwrotu przez poszczególne fundusze KNUiFE publikuje na swoich stronach.

2) Poziom obsługi klienta - to nie mniej ważny aspekt. W końcu kto chciałby spędzić kilka godzin ze słuchawką przy uchu czekając na uzyskanie połączenia z centralą firmy. Aby ułatwić kontakt z klientem PTE udostępniają kilka kanałów informacyjnych: do podstawowych należą infolinia oraz serwis internetowy. Zdarzają się także serwisy bankomatowe, serwisy WAP oraz serwisy SMS.

3) Opłaty - każde z PTE pobiera kilka rodzajów opłat:
- Opłaty od składek - opłaty pobierane przez PTE uległy zmianie od 1 kwietnia 2004 roku i obecnie osoby przystępujące do OFE (niezależnie od tego czy po raz pierwszy czy w drodze zmiany funduszu) podlegają nowej ustawie, która uniemożliwia różnicowanie prowizji od składki w zależności od stażu członkowskiego. Opłaty zostały narzucone przez ustawę. W roku bieżącym wynoszą maksymalnie 7% i będą się zmniejszać, aż w roku 2014 osiągną poziom 3,5%.
- Opłaty za zmianę funduszu - według nowych zasad pobierania opłat za zmianę funduszu wynoszą one:
bez opłat - jeżli staż członkowski jest dłuższy niz dwa lata,
80 zł - jeżli staż członkowski jest krótszy niż 24 miesiące, ale dłuższy niż 12 miesięcy,
160 zł - jeżli staż członkowski jest krótszy niż 12 miesięcy
Opłata ta nie jest - jak dotychczas - potrącana ze środków zgromadzonych na rachunku, lecz wpłacana na konto PTE z środkó własnych, a więc potocznie "z kieszeni" osoby zmieniającej fundusz

4) Wielkość zarządzanych aktywów - świadczy o pozycji danego OFE na rynku.

Reforma emerytalna zobligowała osoby urodzone po 31 grudnia 1968 roku, które rozpoczynają pierwszą pracę lub działalność gospodarczą, do wyboru OFE w ciągu 7 dni od daty podpisania umowy o pracę lub od daty powstania obowiązku ubezpieczenia społecznego. Jeżeli osoby te nie dokonają wyboru funduszu w tym terminie, ZUS przyślę im przypomnienie. W przypadku, gdyby nie wybrały one funduszu do 10 lipca (jeżeli rozpoczęły pracę w okresie od stycznia do lipca) lub do 10 stycznia (jeżeli rozpoczęły pracę w okresie od lipca do stycznia), zostaną przydzielone do OFE w drodze losowania. Przeprowadza je ZUS dwa razy do roku - w ostatnich dniach roboczych lipca i stycznia.

Jak podpisać deklarację przystąpienia do OFE

Deklarację przystąpienia do OFE można podpisać w trakcie spotkania z agentem wybranego towarzystwa emerytalnego (agent może reprezentować tylko jedno towarzystwo), korzystając z internetu lub droga korespondencyjną. Dwie ostatnie formy przystąpienia do funduszu oferuje tylko kilka OFE. Działalność akwizycyjną na rzecz otwartego funduszu mogą prowadzić:

• banki krajowe,
• zakłady ubezpieczeń,
• podmioty prowadzące działalność maklerską,
• agenci ubezpieczeniowi,
• podmioty prowadzące działalność brokerską,
• Poczta Polska.
• Spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe.
• Bezpośrednio otwarte fundusze emerytalne

Umowa o członkostwo w otwartym funduszu emerytalnym jest zawsze zawierana na piśmie. Odpowiedni formularz zawiera: oznaczenie nazwy oraz adres funduszu, deklarację przystąpienia oraz informacje o danych osoby lub osób, którym należy wypłacić środki po naszej śmierci, a także ewentualnie procentowe oznaczenie ich udziału.

Należy pamiętać, aby w formularzu podać osobę lub osoby uposażone, czyli osoby które po naszej śmierci otrzymają środki zgromadzone na naszym koncie w OFE. Jeżeli tego nie zrobimy będą one podlegać prawu spadkowemu, co wiąże się z przeprowadzeniem postępowania sądowego i opłatą stosownego podatku

Podpisując deklarację przystąpienia do OFE należy podać dane identyfikacyjne:

• Imiona i nazwisko
• Data urodzenia
• Numer PESEL
• Numer NIP
• Numer dowodu osobistego lub paszportu
• Adres zamieszkania i korespondencji

Do OFE przez internet

Od pewnego czasu rynek funduszy emerytalnych zaczął dostrzegać możliwości, jakie stwarza wykorzystanie internetu. Kilka z działających na naszym rynku OFE, umożliwiło więc m.in. przesłanie danych niezbędnych do zawarcia umowy z funduszem za pomocą sieci.

W przypadku zawarcia umowy kanałem elektronicznym należy przesłać swoje dane do PTE ze strony www towarzystwa lub z serwisu oferującego tego typu transakcje.

Po wstępnej weryfikacji tych danych, PTE przygotowuje specjalny wydruk deklaracji i wysyła go do klienta listem poleconym wraz z kopertą zwrotną. Jeżeli dane klienta się zgadzają i nie zmienił on zdania musi on odesłać podpisany przez siebie formularz do siedziby Funduszu wraz z wymaganymi załącznikami. Po sprawdzeniu danych deklarację podpisuje przedstawiciel OFE i kopia odesłana zostaje do klienta.
Tym, którym zależy na czasie mogą samemu wydrukować deklarację przystąpienia do funduszu i wysłać wypełniony i podpisany egzemplarz pocztą wraz z kopią dowodu osobistego.

Osoby będące w związku małżeńskim są także zobowiązane wypełnić oświadczenie o stosunkach majątkowych członka funduszu ze współmałżonkiem. Jeżeli istnieje rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami należy być przygotowanym na dołączenie do deklaracji odpowiedniego dokumentu. Dokument ten powinien być potwierdzony notarialnie - w przypadku braku takiego dokumentu fundusz przyjmuje, że istnieje między małżonkami wspólność majątkowa.

Osoba, która działa w imieniu wybranego OFE musi poinformować członka funduszu o wszystkich prawach i konsekwencjach wynikających z podpisania deklaracji przystąpienia. Akwizytor jest zobowiązany także dostarczyć swojemu klientowi prospekt informacyjny wraz ze Statutem.
Ze swojej strony musimy pamiętać, że jako członkowie OFE jesteśmy zobowiązani do powiadomienia na piśmie o każdorazowej zmianie dotyczącej stosunków majątkowych istniejących między nami a współmałżonkiem oraz o każdorazowej zmianie danych osobowych - przykładowo zmiana adresu.

Po podpisaniu umowy jedna kopia deklaracji pozostaje u klienta a drugą akwizytor ma obowiązek dostarczyć do OFE. Po akceptacji członkostwa przez ZUS, fundusz listownie informuje klienta o podpisaniu deklaracji lub o przyczynach odrzucenia deklaracji przez ZUS.

Warto także zauważyć, że zmiana funduszu wiąże się z utratą dotychczasowego stażu członkowskiego, od którego często zależy wysokość prowizji pobieranej przez OFE od wpływających składek. W przypadku zmiany OFE, nowo wybrany fundusz, traktuje taką osobę jak nowego klienta i od wpływających składek pobiera najwyższe prowizje obowiązujące w danym OFE.

Przy określaniu stażu członkowskiego w danym otwartym funduszu emerytalnym uwzględnia się także staż członkowski w innym otwartym funduszu emerytalnym, w przypadku gdy jego likwidacja nastąpiła w drodze przeniesienia jego aktywów do tego funduszu oraz staż członkowski w otwartym funduszu innego typu, zarządzanym przez to samo towarzystwo (począwszy od 1 stycznia 2005 r. powszechne towarzystwo emerytalne będzie mogło zarządzać funduszami typu A i typu B).

Przed podejmowaniem decyzji o zmianie OFE należy pamiętać więc, iż wiąże się to z wyżej opisanymi konsekwencjami.

Autor nie ponosi odpowiedzialności za skutki decyzji podjętych po przeczytaniu powyższego opracowania.

Zmiana funduszu

Zgodnie z ustawą emerytalną można być członkiem tylko jednego OFE. Jednak decyzja o wyborze funduszu nie musi być ostateczna - w każdej chwili można ją zmienić.

W przypadku podjęcia decyzji o zmianie OFE, należy podpisać umowę z nowo wybranym funduszem, a następnie zawiadomić o tym na piśmie fundusz, do którego dotychczas były wpłacane składki.

Należy jednak pamiętać, że zmiana OFE może pociągać za sobą dodatkowe opłaty. Według nowych zasad PTE nie pobierze opłat za zmianę funduszu tylko w przypadku, gdy staż członkowski jest dłuższy niż 2 lata. Jeżeli wynosi od od roku do dwóch lat opłata wyniesie 80 zł, a w przypadku, gdy nie przekracza roku - 160 zł.
Opłata ta nie jest - jak dotychczas - potrącana ze środków zgromadzonych na rachunku, lecz wpłacana na konto PTE z środków własnych, a więc potocznie "z kieszeni" osoby zmieniającej fundusz.

Pierwszego września weszła w życie ustawa o Indywidualnych Kontach Emerytalnych. Jest ona uzupełnieniem nowego systemu emerytalnego. Korzyści wynikające z prowadzenia IKE mają zachęcić nas do indywidualnego oszczędzania na przyszłą emeryturę.

Od momentu wejścia w życie reformy emerytalnej, ustawodawcy przestrzegają, że przyszłe świadczenia, pobierane z I i II filaru, a więc z ZUS i OFE, mogą nie wystarczyć na "godną" emeryturę. Według optymistycznych prognoz mogą one stanowić 60-70% naszego ostatniego wynagrodzenia. Pesymiści mówią nawet o 30%.

Aby przyszłym emerytom umożliwić powiększenie oszczędności stworzono III filar emerytalny, w którym każdy z nas może dobrowolnie oszczędzać na przyszłe świadczenia.
Tę funkcję pełnić miały głównie Pracownicze Programy Emerytalne (PPE), tworzone w ramach zakładów pracy. Dziś, po pięciu latach od zreformowania systemu, można już śmiało powiedzieć, że ten plan się nie powiódł. Obecnie działa nieco ponad 300 PPE obejmujących około 100 tys. osób. Okzało się, że kondycja finansowa firm, recesja gospodarcza i skomplikowane procedury rejestracyjne odstraszają pracodawców do tworzenia PPE, a ustawodawca nie zapewnił wystarczających zachęt dla pracodawców, którzy zdecydują się taki program tworzyć.

Dlatego też postanowiono uzupełnić III filar właśnie o Indywidualne Konta Emerytalne. Podstawową zaletą oszczędzania w ramach IKE ma być zwolnienie z podatku od zysków kapitałowych, czyli tzw. "podatku Belki".

Wybór jednej instytucji, która będzie prowadzić nasze IKE, nie jest ostateczny. W każdej chwili będziemy mogli zmienić zarówno sposób gromadzenia oszczędności emerytalnych jak i instytucję prowadzącą IKE. Dodatkowo, gromadząc swoje oszczędności emerytalne na IKE w funduszach inwestycyjnych i zakładach ubezpieczeń będzie można inwestować w różne typy funduszy oferowanych przez te instytucje finansowe.

Jak wspomnieliśmy wcześniej, ustawodawcy zdecydowali, że środki zgromadzone na IKE zostaną zwolnione z tzw. "podatku Belki". Aby jednak wypłata środków z rachunku nie została opodatkowana, będziemy mogli jej dokonać dopiero po ukończeniu sześdziedziątego roku życia lub po nabyciu wcześniejszych uprawnień emerytalnych i ukończeniu pięćdziesiątego piątego roku życia. Wpłaty będą musiały być dokonywane przez co najmniej 5 lat kalendarzowych. Dodatkowo ponad połowa oszczędności musi zostać zgromadzona na indywidualnym koncie nie później niż 5 lat przed wypłatą. Jeżeli nie spełnimy tych warunków środki zostaną nam również wypłacone, z tym że będziemy musieli odprowadzić podatek.
W umowie o prowadzenie IKE oszczędzający będzie mógł wskazać jedną lub więcej osób, którym zostaną wypłacone środki w przypadku jego śmierci. Dyspozycja ta będzie mogła być w każdym czasie zmieniona.

Na razie, opinie na temat IKE są - zarówno wśród analityków rynku finansowego jak i społeczeństwa - mocno podzielone. Część narzeka na niski limit wpłat, inni na ograniczenia wiekowe. Jedno nie ulega wątpliwości - nasze przyszłe emerytury będą najprawdopodobniej nie wystarczajace do życia na takim poziomie jak w latach aktywności zawodowej - więc, czy to w ramach IKE, czy w inny sposób, warto pomyśleć o zabezpieczeniu się na przyszłość.

Zgodnie z ustawą, każdy z nas może założyć jedno IKE i odkładać na nie rocznie kwotę równą 150% średniego miesięcznego wynagrodzenia. W tym roku jest to 3.435 zł. Wpłaty na IKE przekraczające tę kwotę będą musiały zostać zwrócone oszczędzającemu bądź zapisane na normalnym koncie, nieobjętym zwolnieniem podatkowym.

Optymalne korzyści można osiągnąć wpłacając na rachunek IKE maksymalną dopuszczalną kwotę w każdym roku, gdyż w następnych latach nie będzie można uzupełniać niedopłaconego wcześniej limitu

Zgodnie z ustawą, IKE mogą prowadzić cztery rodzaje instytucji finansowych:

banki - umowa o prowadzenie IKE w formie rachunku oszczędnościowego. Takie konto emerytalne będzie przypominało lokatę terminową, a dokładniej lokatę prowadzoną na zasadzie systematycznego oszczędzania. towarzystwa funduszy inwestycyjnych - umowa o prowadzenie IKE zawierana z różnymi funduszami inwestycyjnymi należącymi do tego samego towarzystwa funduszy inwestycyjnych. Można także dokonać konwersji jednostek uczestnictwa innych funduszy prowadzących IKE, zarządzanych przez to samo towarzystwo. biura maklerskie - poprzez rachunki papierów wartościowych i rachunki pieniężne służące do jego obsługi. Biura maklerskie prowadzące IKE mogą lokować pozyskane środki w papiery wartościowe dopuszczone do publicznego obrotu z wyłączeniem tych papierów, o których mowa w prawie o publicznym obrocie papierami wartościowymi. towarzystwa ubezpieczeń na życie - umowa zawierana jest w formie ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym. Poza pomnażaniem kapitału zakład ubezpieczeniowy gwarantuje ubezpieczonemu wypłatę odszkodowania w sytuacji, gdy dojdzie do nieszczęśliwego wypadku lub wypłatę dla jego spadkobierców, gdy nastąpi śmierć ubezpieczonego. Koszty ochrony ubezpieczeniowej i koszty administracyjne pobierane przez zakład ubezpieczeń z wpłat na IKE nie mogą przekraczać 10% wpłaty. Już dziś widać, że spośród czterech potencjalnych typów instytucji najwięcej możliwości otwierania kont emerytalnych zaoferują fundusze inwestycyjne i towarzystwa ubezpieczeń na życie. Zdecydowanie mniejsze zainteresowanie widać wśród banków i biur maklerskich, które ograniczyły się do zapowiedzi oferowania produktów funduszy inwestycyjnych i firm ubezpieczeniowych.

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych mówi, że wszystkie osoby, urodzone po 31 grudnia 1968 roku muszą dokonać wyboru Otwartego Funduszu Emerytalnego w ciągu 7 dni od daty podjęcia pracy lub innej formy działalności z tytułu, której odprowadzane są składki emerytalne. Jest to obowiązkiem każdego ubezpieczonego, ponieważ właśnie do OFE, które wybierzemy będą przekazywane składki na naszą przyszłą emeryturę.

Niedopełnienie obowiązku

Co się dzieje, gdy ktoś jednak zapomni o dopełnieniu tego obowiązku? Teoretycznie nic. Nie zjawia się w naszym domu ani policja, ani urząd skarbowy. Po pewnym czasie otrzymamy natomiast pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. ZUS przypomni nam, że nie wybraliśmy jeszcze OFE i poinformuje nas, o ostatecznym terminie na wybór funduszu.

Co roku pewien odsetek nowo zatrudniownych osób zapomina o wyborze funduszu emerytalnego lub po prostu uznaje tę decyzję za mało istotną. Przykładowo w 2002 roku było 114 890 takich osób.

Co się stanie, jeżeli tego terminu także nie dotrzymamy? Ustawodawca przewidzał i taki scenariusz. Zdecydowano, że "zapominalscy" i "oporni" zostaną przydzieleni do funduszu emerytalnego w drodze losowania.

Losowanie do OFE nie dotyczy studentów, uczniów do 26 roku życia, którzy podjęli pracę w ramach umowy zlecenia, umowy o dzieło lub rozpoczęli studia doktoranckie.

Metoda losowania

Losowanie do OFE przeprowadza Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z nowelizacją ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, odbywa się ono dwa razy do roku:

w ostatnim dniu roboczym stycznia (ostateczny termin wyboru OFE to 10 stycznia), w ostatnim dniu roboczym lipca (ostateczny termin wyboru OFE to 10 lipca). Osoby biorące udział w losowaniu są przydzielane tylko do tych funduszy, które: osiągnęły wyższe niż średnia stopy zwrotu w dwóch kolejnych okresach rozliczeniowych zarządzają mniej niż 10% aktywów netto wszystkich OFE Z losowania wyłączone są trzy największe fundusze emerytalne. Według danych z dnia dzisiejszego w rezultacie losowania nie będzie więc można stać się klientem OFE CU, ING N-NP OFE i OFE PZU. Takie działanie ma wzmóc konkurencję na rynku i zapobiec praktykom monopolistycznym. Jeżeli od dnia otrzymania wezwania do dnia losowania pozostaje mniej niż 30 dni, ubezpieczony zyskuje dodatkowy czas na podjęcie decyzji o wyborze OFE. Może on wówczas podjąć taką decyzję do dnia wyznaczonego jako ostatni, w którym można dokonać wyboru przed kolejnym losowaniem. Długi czas, który ustawodawca pozostawia na wybór funduszu przez ubezpieczonego ma zachęcać do samodzielnej i odpowiedzialnej decyzji. Po losowaniu ZUS informuje poszczególne OFE o jego wynikach. Fundusz ma z kolei obowiązek ponformowania swoich "nowych członków", że ich sładki będą teraz przesyłane właśnie do niego. Pamiętajmy, że zlekceważenie decyzji o wyborze OFE i losowanie w ZUS wiąże się nie tylko z niedogodnościami typu - "Trafiłem do firmy, której nie lubię". Można w ten sposób ponieść także wymierne straty finansowe - nasze składki nie są wówczas inwestowane do momentu rozlosowania, staż członkowski, od którego zależą opłaty jakie ponosimy, liczy się także od momentu przydzielenia do danego OFE. Warto również pamiętać, że poszczególne OFE osiagają różne zyski z inwestycji, pobierają różne opłaty a także, oferują lepszą lub gorszą jakość obsługi klienta. Oczywiście, po niekorzystnym losowaniu każdy może powiedzieć: "Przecież OFE zawsze można zmienić". Owszem. Jednak po pierwsze nie zmieni to faktu, że nasze składki nie będą inwestowane do momentu losowania a nasz staż członkowski nie będzie się przez ten okres liczył, a po drugie zmiana funduszu wiąże się z dodatkowymi kosztami. Pamiętajmy więc, że losowanie nie zawsze musi być szczęśliwe. A sprawa dotyczy przecież naszej emerytury. Kto ma o nią zadbać, jak nie my?

ZUS za swoją usługę pobiera prowizję (jej wysokość reguluje ustawa budżetowa), ale bezpośrednio obciąża ona powszechne towarzystwa emerytalne (PTE), które zarządzają pieniędzmi przyszłych emerytów, nie zaś uczestników OFE - na koncie w funduszu ma pojawić się przewidziana ustawą kwota.

PRZYKŁAD Pracownik zarabiający 2000 zł pensji brutto (podstawa składki emerytalno-rentowej), chcąc sprawdzić, czy składka przekazywana do OFE jest poprawna, musi pomnożyć tę pensję przez 7,3 proc. Jeśli na informacji przekazanej mu przez OFE za dany miesiąc widnieje kwota 146 zł (2000 zł x 7,3 proc. = 146 zł), oznacza to, że wszystko jest w porządku.

Otwarte fundusze emerytalne zdążyły już przyzwyczaić swoich klientów do tego, że wysyłają do nich raz do roku listy ze stanem konta emerytalnego. Wiele osób skarży się jednak, że na ich rachunki nie wpłynęły wszystkie należne środki lub są one niższe od tego, czego się spodziewali. Poniżej piszemy, jak sprawdzić stan konta emerytalnego w OFE i jak reklamować ewentualne braki.

Pieniądze przesyłane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych do OFE tworzą kapitał, który będzie stanowić w przyszłości podstawę do wypłaty emerytury. Warto wiedzieć, że w nowym systemie emerytalnym wysokość świadczenia będzie przede wszystkim zależeć od tego, ile pieniędzy na kontach w I i II filarze uda się zgromadzić osobie aktywnej zawodowo. Trzeba więc sprawdzać na bieżąco, czy na koncie w funduszu są wszystkie składki, a w razie braków - złożyć reklamację.

Ile pieniędzy trafia do OFE

ZUS powinien przekazywać na konto do wybranego przez pracownika OFE (lub osoby ubezpieczającej się samodzielnie) 7,3 proc. podstawy wymiaru składki. Zatem od każdego 1000 zł brutto pensji pracownika do funduszu powinno trafić 73 zł. Reszta pieniędzy [12,22 proc. podstawy, tj. 19,52 proc. (cała składka emerytalna) - 7,3 proc.], pozostaje w ZUS i jest zapisywana na indywidualnym koncie emerytalnym prowadzonym przez Zakład.

Pracownik, chcąc sprawdzić, czy składka przekazywana do OFE jest w poprawnej wysokości, może to zrobić, mnożąc podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe widniejącą na druku ZUS RMUA przekazywanym mu przez pracodawcę (lub na innym dokumencie - na przykład na pasku wynagrodzenia) przez 7,3 proc. Podobnie może postąpić osoba prowadząca działalność gospodarczą, mnożąc przez tę samą wartość podstawę, od której odprowadzane są składki na ubezpieczenia społeczne.

Choć nie pracujesz - są składki

Powyższa zasada działa też w drugą stronę. Przepisy nakładają bowiem na różne podmioty obowiązek finansowania składek emerytalno-rentowych w sytuacji, gdy dana osoba nie pracuje. Na przykład do takiej składki finansowanej przez budżet państwa uprawnione są osoby przebywające na urlopach wychowawczych. Odpowiednie instytucje mają też odprowadzać te składki za osoby pobierające zasiłek dla bezrobotnych, korzystające ze świadczenia pielęgnacyjnego z systemu świadczeń rodzinnych czy odbywające służbę wojskową.

W takiej sytuacji trzeba dowiedzieć się w odpowiedniej instytucji, jaka jest podstawa wymiaru tych składek i aby sprawdzić ich poprawność - zgodnie ze wskazówkami zawartymi wyżej - pomnożyć ją przez 7,3 proc. Jeśli wynik mnożenia będzie zgadzał się z tym, co przekazał ubezpieczonemu na wyciągu OFE, nie ma powodu do zmartwień.

PRZYKŁAD Podstawa naliczania składki emerytalnej dla osoby przebywającej na urlopie wychowawczym wynosi 420 zł miesięcznie (kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego z systemu świadczeń rodzinnych). Oznacza to, że na konto takiej osoby do OFE powinno wpłynąć 30,66 zł (420 x 7,3 proc. = 30,66 zł).

Choroba i wysoka pensja - nie ma składek

Należy pamiętać, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w danym roku kalendarzowym nie może być wyższa od trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy. Obecnie (za 2004 r.) wynosi ona 68 700. Powyżej tej kwoty (suma pensji brutto) składki emerytalno-rentowe do ZUS nie są odprowadzane przez płatnika składek, a składka finansowana (formalnie) przez pracownika pozostaje w jego kieszeni. Po przekroczeniu tej kwoty nic nie pojawi się też na koncie w wybranym przez ubezpieczonego OFE, ponieważ ZUS przekazuje do funduszu tylko te środki, które otrzyma od pracodawcy.

Od jakiej kwoty rocznego przychodu nie są odprowadzane składki emerytalno-rentowe
Lata	Kwota
1999	50 375,22 zł
2000	54 780,00 zł
2001	62 940,00 zł
2002	64 620,00 zł
2003	65 850,00 zł
2004	68 700,00 zł

Podobnie do ZUS nie są doprowadzane składki na ubezpieczenia emerytalno-rentowe, gdy pracownik przebywa na przykład na zwolnieniu lekarskim czy bezpłatnym urlopie. Należy pamiętać o takich sytuacjach, zanim ubezpieczony zdecyduje się na reklamację braku lub zaniżenia składki przekazanej do OFE.

Jakich odsetek domagać się od ZUS za nieterminowe przekazywanie składek do OFE
lata 1999-2002 odsetki ustawowe
2003 r.
od 1 stycznia do 31 marca	5,95% w stosunku rocznym
od 1 kwietnia do 30 czerwca	5,85% w stosunku rocznym
od 1 lipca do 30 września	4,82% w stosunku rocznym
od 1 paĽdziernika do 31 grudnia	4,83% w stosunku rocznym
2004 r.
od 1 stycznia do 31 marca	5,98% w stosunku rocznym
od 1 kwietnia do 30 czerwca	5,84% w stosunku rocznym
od 1 lipca do 30 września	6,75% w stosunku rocznym
od 1 paĽdziernika do 31 grudnia	7,28% w stosunku rocznym

Kiedy pierwsza składka w OFE

Składka ma zostać przekazana do wybranego przez ubezpieczonego OFE, począwszy od najbliższej płatności składek na ubezpieczenie emerytalne, dokonanej po otrzymaniu przez ZUS od OFE zawiadomienia o zawarciu umowy członkowskiej. Oznacza to, że przekazanie pierwszej składki do wybranego OFE ma się odbyć z najbliższym terminem płatności składek odprowadzonych przez pracodawcę do ZUS, ale pod warunkiem, że Zakład został już powiadomiony przez fundusz o fakcie zawarcia takiej umowy.

WARTO WIEDZIEĆ Podpisywanie umów z OFE rozpoczęło się wprawdzie w marcu 1999 r., jednak ZUS ze względów technicznych zaczął przyjmować zgłoszenia od OFE dopiero w kwietniu. Oznacza to, że można domagać się składek od tego właśnie miesiąca.

Przepisy stanowią też, że składki za ubezpieczenia społeczne są wysyłane do ZUS następnego miesiąca po świadczeniu pracy na rzecz pracodawcy. Oznacza to, że składka na ubezpieczenia społeczne przysługująca za pracę, np. w styczniu, jest przesyłana do ZUS w lutym. Jeśli ZUS otrzyma do końca stycznia od OFE zawiadomienie (jest one wysyłane w formie elektronicznej) o zawarciu takiej umowy, jest zobowiązany składkę podzielić. Nie oznacza to jednak, że jeśli umowa z OFE popisana będzie pod koniec stycznia (przez co fundusz nie zdąży zgłosić danych do ZUS w styczniu, lecz zrobi to w lutym) ZUS będzie sugerował się datą podpisania deklaracji i podzieli styczniową składkę. ZUS podzieli pierwszą składkę za miesiąc, w którym otrzyma poprawne zawiadomienie ze strony funduszu (wyjątek stanowią losowani).

Fundusze mają 6 dni roboczych na zgłoszenie uczestnika do ZUS od daty podpisania deklaracji. Chcąc sprawdzić poprawność pierwszego przelewu ze strony ZUS na konto w OFE, należy wziąć pod uwagę datę podpisania deklaracji, mając na uwadze, że dla ZUS obowiązującą datą podziału pierwszej składki jest poprawne zawiadomienie ze strony funduszu, na co ten z kolei ma 6 dni roboczych. Datę zgłoszenia umowy z OFE do ZUS można sprawdzić telefonicznie w każdym funduszu (patrz tabele).

Należy zatem zwracać szczególną uwagę, żeby wszystkie dane, jakie zgłasza do ZUS pracodawca, były zgodne z tym, co zgłasza tam OFE, pamiętając, że tylko osoba ubezpieczona może dokonać odpowiednich korekt (zarówno w ZUS, jak i OFE). Jeśli zatem cokolwiek zmieni się w danych identyfikacyjnych (np. nazwisko u pań, jeśli wyjdą za mąż), trzeba pamiętać, żeby stosowną korektę złożyć zarówno u pracodawcy, jak i w OFE. Sposób złożenia takiej korekty jest przez poszczególne fundusze uregulowany wewnętrznymi procedurami - aby dowiedzieć się, jak to zrobić, najlepiej najpierw zadzwonić na infolinię OFE.

Ile czasu ma ZUS na transfer do OFE

Istnieją też przepisy regulujące terminy, jakie ma ZUS na przekazanie składki do OFE. W roku 1999 było to 5 dni roboczych, w 2000 r. - 4 dni robocze, do lutego w 2001 r. - 3 dni robocze. Od lutego 2001 r. termin ten wydłużono do 20 dni roboczych, a od początku 2002 r. skrócono do 15 dni. Począwszy od 2003 r., wprowadzona została na stałe zasada, że ZUS na przekazanie składek do OFE ma 15 dni roboczych.

Przy ewentualnym roszczeniu w stosunku do ZUS za nieterminowe przekazanie składek należy brać pod uwagę te terminy.

Spóźniony ZUS płaci odsetki

Klient OFE może domagać się odsetek w stosunku do ZUS w razie nieprzekazania składki w przewidzianym ustawowo czasie. Jeśli ZUS się spóźnił, a pracodawca wypełnił wszystkie swoje obowiązki, uczestnikowi OFE przysługiwały do końca 2002 r. jako zadośćuczynienie odsetki ustawowe. Od początku 2003 r. zmieniono mechanizm naliczania odsetek za nieterminowe transfery pieniędzy. Obecnie ich wysokość zależy od rentowności bonów skarbowych i jest ogłaszana co kwartał (patrz tabela).

Trzeba sprawdzać dane

Zanim ubezpieczony zdecyduje się na założenie reklamacji braku składki w ZUS (lub niepoprawności dotyczących ich wysokości), musi sprawdzić dane identyfikacyjne w liście przesłanym mu przez OFE, jak i u swojego pracodawcy. Chodzi tu w szczególności o numery PESEL, NIP oraz serię i nr dowodu osobistego, nazwisko i imię, a także adres. Jest to szczególnie istotne z tego względu, iż aby ZUS mógł przesłać do OFE składki, musi zidentyfikować osobę ubezpieczoną (za którą składki przesyła pracodawca lub robi to ona sama) jako członka OFE. ZUS dokonuje tego w ten sposób, że porównuje dane, które przesłał za ubezpieczonego pracodawca, z tym, co wysłał do niego OFE. Jeśli dane się zgadzają, przesyła należną OFE część składki emerytalnej, natomiast jeśli się różnią, może mieć kłopoty z takim transferem.

Jak złożyć reklamację

Jeśli wiadomo, że pracodawca przekazał składki i dokumenty rozliczeniowe do ZUS w terminie, dane identyfikacyjne zgadzają się zarówno w firmie, jak i w OFE, a mimo to składka nie znajduje się na koncie w OFE, można złożyć reklamację do ZUS. Należy zrobić to w miejscowym inspektoracie Zakładu, do którego pracownik zgłaszany jest przez swojego pracodawcę lub tam, gdzie osoba prowadząca działalność odprowadza za siebie składkę. Przed złożeniem reklamacji trzeba upewnić się, że OFE przesłało w zgłoszeniu do ZUS poprawne dane. Takie zapewnienie możemy uzyskać, kontaktując się telefonicznie z wybranym funduszem i sprawdzając szczegółowo wszystkie informacje, jakie OFE zgłosiło do ZUS lub sprawdzając dane identyfikacyjne w liście, który wysyłany jest do uczestników OFE z informacją o składkach.

WARTO WIEDZIEĆ Towarzystwa emerytalne, reprezentujące interesy uczestników OFE, nie mają prawa dochodzić brakujących składek w ZUS. Pozbawione są one, ze względu na konstrukcję systemu, elementarnej wiedzy na temat tego, czy składka im się należy, czy też nie. Tylko sam ubezpieczony jest w stanie uzyskać informację ze strony ZUS, dlaczego nie ma składki na koncie.

Reklamację do ZUS trzeba złożyć na piśmie - osobiście lub pocztą. Formularz reklamacji dostępny jest w każdym oddziale ZUS, na stronie internetowej zakładu (www.zus.pl), powinny nim również dysponować OFE.

Dane potrzebne do złożenia reklamacji (należy je wpisać na formularzu) ubezpieczony będzie czerpał z czterech źródeł:

• z własnych dokumentów - dane identyfikacyjne (numery, imię i nazwisko, adres),
• z formularza umowy przystąpienia do OFE - datę podpisania deklaracji,
• po telefonicznym kontakcie z OFE - datę zgłoszenia umowy do ZUS,
• z dokumentów pracodawcy (np. ZUS RMUA) - dane pracodawcy (REGON, NIP, siedziba firmy).

Dodatkowo na formularzu reklamacji trzeba też będzie wpisać, jakiego okresu dotyczą wątpliwości ubezpieczonego.

Do formularza można też dołączyć kopię deklaracji ZUS RMUA - zaświadczenia pracodawcy o przekazywaniu składek.

Bartosz Marczuk
Gazeta Prawna